دوشنبه, 11 آذر 1398 15:28

مقدمه ای بر ضایعه نخاعی

مقدمه ای بر ضایعه نخاعی

مقدمه ای بر ضایعه نخاعی بعد از مطالعه این فصل فراگیران باید بتوانند:
1. ساختمان نخاع و ستون مهره ها را شرح دهند
2. محل خروج اعصاب نخاعی از ستون مهره ها را مشخص کنند
3. راه های عمده نخاعی را نام برده ، مسیر پیام را در آن مشخص کنند
4. مرکز رفلکس های مربوط به ریشه های عصبی قدامی (حرکتی) و سطوح مربوطه نخاعی را مشخص کنند
5.درماتوم های مهم بالینی را نام برده ، سطوح مربوطه نخاعی را مشخص کنند
6. نحوه معاینه قدت عضلانی و معاینه حسی را شرح دهند
7. معیارASIA را تعریف کرده ، شاخص نمره دهی حرکتی و حسی را شرح دهند
8. سطح عصبی آسیب و سطح اسکلتی آسیب را تعریف کنند


مقدمه: طناب نخاعی مسیر عمده انتقال اطلاعات بین مغز و دستگاه عصبی محیطی است، از این رو آسیب به آن باعث از هم گسیختگی راه های عصبی حرکتی و حسی شامل حس لمس ،وضعیت(نحوه قرارگیری بدن)، حرارت و درد می شود. آسیب به نخاع ناشی از فرایندهای مختلف پاتولوژیک می باشد. تروما شایع ترین علت ضایعه نخاعی است. ضایعه نخاعی بسته به علت آن می تواند با اختلالات مختلف در عملکرد حرکتی(motor function) ، حسی (sensory function) یا خودکار (autonomic function) آشکار شود. برای درک اختلالات ناشی از آسیب به طناب نخاعی آشنایی با ساختمان و عملکرد نخاع ضروری است

آناتومی نخاع:

نخاع بخشی از دستگاه عصبی مرکزی است.
طول نخاع حدود 45 سانتی متر بوده از سوراخ ماگنوم(furamen magnum) تا سطح مهره اول و دوم کمری در هنگام تولد تا مهره دوم و سوم) امتداد داشته، در انتها به شکل مخروط درمی آید که مخروط انتهایی conus medullaris نامیده می شود.شکل 1-1)



نخاع به وسیله سه پرده (مننژ) پوشیده شده است.

این سه پرده عبارتند از:
نرم شامه (piamater): داخلی ترین لایه است
سخت شامه (duramater): خارج ترین لایه است
عنکبوتیه(arachnoid mater): سطح داخلی سخت شامه یا duramater را می پوشاند

فضای بین لایه های نرم شامه و عنکبوتیه، فضای ساب آراکنوئید نامیده می شود که حاوی مایع مغزی نخاعی (CSF) است. لایه نرم شامه در انتهای نخاع تحت عنوان رشته انتهایی (filum terminalis) از طریق بن بستی که از انتهای تحتانی سخت شامه در سطح دومین سگمان ساکرال تشکیل می شود به نام dural sac ادامه می یابد وبه مهره دنبالچه وصل می شود.(شکل 2-1)



نخاع دارای بافتی نرم و ظریف است و توسط ستون مهره ها محافظت می شود.


بافت نخاع دارای دو بخش است:

قسمت محیطی (خارجی) نخاع از ماده سفید ( شامل راه های صعودی و نزولی) تشکیل شده است.
بخش مرکزی (داخلی) نخاع ترکیبی از ماده خاکستری (نورون ها و نوروگلیا) است.
ماده سفید (بخش محیطی بافت نخاع) شامل سه طناب عصبی خلفی، خارجی و قدامی است که هریک از این طناب ها شامل راه های نزولی و صعودی هستند
نام هر راه عصبی معمولا ترکیبی از مبدأ و مقصد آن است. برای مثال راه کورتیکواسپاینال (corticospinal) از کورتکس
مغز منشأ می گیرد و در نخاع پایان می گیرد.



راه های عمده نخاعی عبارتند :

راه کورتیکو اسپاینال: در قسمت طرفي و قدامی نخاع قرار دارد. بزرگترین و مهمترین راه نزولی است.جهت پیامها در آن به سمت پایین و عملکرد آن حرکتی (کنترل دقیق حرکت) است.
راه اسپاینوتالامیک: در قسمت قدامی طرفی نخاع قرار گرفته است. جهت پیام ها در آن صعودی و به سمت بالا و عملکرد آن حسی(حس درد و حرارت) است.
ستون های پشتی (خلفی): در قسمت خلفی نخاع قرار گرفته است.
جهت پیام ها در آن صعودی و به سمت بالا و عملکرد آن حسی حس عمقی وارتعاش) است.
سایر راه ها در شکل زیر نشان داده شده است:

شکل 3-1


ماده خاکستری (بخش مرکزی بافت نخاع): ماده خاکستری را می توان به 10 لایه / تیغه ،
I ،II ،III ،IV ،V ،VI ،VII ،VIII ،X ،XI
تقسیم کرد. و یا آن را به 4 بخش تقسیم کرد:  
1. شاخ قدامی یا شکمی یعنی نورون های حرکتی، لایه VIII - IX ، بخش VII
2. شاخ خلفی یا پشتی یعنی بخش حسی لامیناهای I-VI
3. نواحی بینابینی (یعنی نورون های ارتباطی، لامینای VII
4. شاخ های طرفی (یعنی قسمتی از ناحیه بینابینی، این بخش در سگمان های توراسیک و لومبار T1- L2 و S2- S4 جایی که نورون های سمپاتیک قرار گرفته اند وجود دارد